Jak rozwijać komunikację w domu

Od razu to najważniejsze. Rozwój komunikacji to nie "zajęcie przy stole." To to, co dzieje się przez cały dzień w zwykłych codziennych momentach.

Ten tekst o konkretnych strategiach, które naprawdę działają w codziennym życiu.

Zasada 1: pauza

Najgłówniejsza zasada. Po tym, jak zapytacie lub coś powiecie, zamilknijcie na 5-10 sekund.

Brzmi dziwnie, ale działa. Wielu rodziców automatycznie odpowiada za dziecko, wyjaśnia od nowa, powtarza pytanie. Dziecko nie zdąży pomyśleć i nie uczy się odpowiadać.

Zamiast "Chcesz jabłko? No powiedz. Jabłko. Powiedz 'jabłko.' Chcesz jabłko?" zapytajcie "Chcesz jabłko?" i po prostu czekajcie. Z wyrazem twarzy, że naprawdę czekacie. Czasem 5 sekund. Czasem 15. To normalne.

Zasada 2: modelowanie

Nie "zmuście powiedzieć." Lecz "pokażcie, jak można powiedzieć."

Zamiast "powiedz 'daj'" po prostu powiedzcie "daj," trzymając w rękach pożądaną rzecz. Dziecko widzi związek między słowem a działaniem. Z czasem zacznie powtarzać.

To samo z gestami. Jeśli uczycie gestu "jeszcze," sami go pokazujcie, mówiąc słowo. Nie wymagajcie, żeby dziecko dokładnie powtórzyło. Po prostu modelujcie znów i znów.

Zasada 3: komentarze zamiast pytań

Zamiast "co to?" "co robisz?" "jak to się nazywa?" komentujcie to, co dziecko widzi lub robi.

"Jeździsz samochodzikiem. Czerwony samochodzik. Jedzie do przodu." To nie egzamin. To pokazanie słów w naturalnym kontekście. Dziecko słyszy język i stopniowo go wbudowuje.

Pytania też są potrzebne, ale dawkowane. Stałe pytania tworzą presję.

Zasada 4: wybór z dwóch

Zamiast "co chcesz?" dawajcie konkretny wybór.

"Chcesz jabłko czy banana?" (trzymając oba). Tak dziecko ma jasny wybór i konkretne słowa przed oczami. To prostsze niż "wymyśl, czego chcesz."

Działa i z kartami, jeśli dziecko jeszcze nie mówi. Dwie karty w rękach, dziecko pokazuje palcem na tę, którą chce.

Jak pracować z konkretnymi potrzebami

Poprosić o wodę. Postawcie szklankę w widocznym miejscu, ale tak, żeby dziecko samo nie dosięgło. Czekajcie, dopóki dziecko nie pokaże lub nie powie. Najpierw przyjmujcie dowolną formę, gest wskazujący, dźwięk, kartę. Dajcie i powiedzcie "woda. Poprosiłaś o wodę."

Wybrać jedzenie. Nie pytajcie "co ugotować na kolację." Pokażcie dwie opcje (realne produkty lub zdjęcia). "Chcesz makaron czy ryż?" Dziecko wybiera.

Poprosić o bajkę lub zabawę. Wyjaśnijcie jasno. "Najpierw, umyjemy ręce. Potem, bajka." Używajcie "najpierw-potem" z kartami. Dziecko widzi kolejność.

Powiedzieć "wystarczy." To ważna umiejętność. Nauczcie gestu "stop" (dłoń do przodu) lub karty z czerwonym kółkiem. Gdy dziecko pokazuje "wystarczy" zamiast płaczu, pochwalcie konkretnie. "Powiedziałeś 'stop.' Zatrzymuję się."

Zakomunikować o bólu. Wprowadźcie kartę "boli" lub gest. Połóżcie ją w widocznym miejscu. Gdy dziecko pokazuje, reagujcie spokojnie. "Pokazałeś, że cię boli. Popatrzę." To czyni kartę pożyteczną, reakcja jest.

Poprosić o pomoc przy ubieraniu. Pokażcie kartę "pomoc" lub gest. Nie krytykujcie za płacz, po prostu modelujcie alternatywę. "Widzę, że jest ci trudno. Pokaż 'pomoc,' a ja pomogę."

Czego NIE robić

• Nie zmuszajcie powtarzać do łez. Jeśli dziecko płacze, podczas gdy wymagacie "powiedz poprawnie," to stres, nie nauka.
• Nie poprawiajcie każdego dźwięku. Jeśli dziecko powiedziało "mle" zamiast "mleko," przyjmijcie to jako prośbę i dajcie mleko. Możecie spokojnie powtórzyć "mleko" przy podaniu, ale bez wymagania powtórzenia.
• Nie wyśmiewajcie błędów. Nawet żartem. Dziecko jest wrażliwe na ton.
• Nie "przecież dopiero co się bawiliśmy, teraz dawaj powtarzać słowa." Zabawa nie ma kończyć się "obowiązkowym programem."
• Nie porównujcie z innymi dziećmi. Na głos lub w myślach. To nie pomaga.

Jak wmontować komunikację w dzień

• Śniadanie. "Jeszcze łyżeczkę?" (pauza). "Jeszcze kaszy?" (pauza).
• Ubieranie. "Kurtka czerwona. Czapka niebieska. Chcesz kurtkę czy czapkę najpierw?"
• Spacer. Komentujcie to, co widzicie. "Duży samochód. Dobry pies. Drzewo."
• Zabawa. Bawcie się na jej terytorium. Jeśli jeździ samochodzikiem, wy też jeźdźcie. Nie zmuszajcie bawić się inaczej.
• Kąpiel. "Woda. Ciepła woda. Zabawka. Stateczek. Blisko-blisko."
• Przed snem. Spokojny komentarz, powtarzalna krótka bajka, stałe słowa.

Zasada. Nie "specjalny czas na zajęcia." Lecz "komunikacja wszędzie, gdzie to możliwe."

Błąd, który często się popełnia

"Dziecko pokazało, że chce wodę, od razu dałam. Teraz w ogóle nie próbuje powiedzieć."

To nie tak. To wy je szanujecie. Ma niezawodny sposób, żeby poprosić, i to działa. To podstawa dla wszystkiego innego.

Nie warto celowo "tworzyć frustracji," żeby "zmusić powiedzieć." To nie motywuje, to traumatyczne.

Jeśli dziecko nie reaguje na żadną strategię

Czasem to, co robicie, nie "nie działa." To oznacza, że przesłanek jeszcze nie ma. Przeczytajcie "Podstawowe przesłanki dla rozwoju języka," o słuchu, wspólnej uwadze, zabawie, regulacji sensorycznej.

Czasem trzeba najpierw "ustanowić fundament," a potem dopiero nadbudowywać słowa.

Co dalej

W tej kategorii są jeszcze trzy materiały.

• Komunikacja i mowa, dlaczego to nie to samo.
• Podstawowe przesłanki dla rozwoju języka, na czym się opierać.
• Gesty, obrazki, AAC, jak działa komunikacja alternatywna.